TASLARIN OLUSUM CESITLERI VE OZELLIKLERI HAKKINDA BIR BILGI BULAMADIM YARDIMCI OLURSANIZ SEVINIRIM SIMDIDEN TESEKKURLER...

TAŞ VEYA KAYAÇ
• Çeşitli minerallerden ve organik maddelerden oluşan katı, doğal maddelere TAŞ ya da KAYAÇ denir.
• Kayaçlar genelde iki veya daha fazla mineralin bir araya gelmesiyle oluşur.
• Yer üstünde ve içinde bulunan tüm taşların kökeni mağmadır.
• Taşların bir kısmı bazı olaylar sonucu değişik özellikler kazanarak çeşitli adlar almıştır.

OLUŞUMLARINA GÖRE TAŞLAR

PÜSKÜRÜK(MAGMATİK) TAŞLAR
Mağmanın yer kabuğunun yarıkları içinde veya yeryüzüne kadar çıkarak soğuması ile oluşan taşlardır.
ÖZELLİKLERİ
1) Yapıları kristallidir.
2) Bileşimlerinde en çok silikat mineralleri bulunur.
3) En çok heykel yapımında ve inşaatlarda kullanılır.
4) Tabakalanma yoktur
5) Kütleler halindedirler
6) İçlerinde fosil bulunmaz
7) Asitten etkilenmezler.
İÇ PÜSKÜRÜK TAŞLAR
1) Magmanın yeryüzünün derinliklerinde soğuyup, katılaşmasıyla oluşan taşlardır.
2) Soğuma yavaş olduğundan iç püskürükler iri kristalli olurlar.
3) İç püskürük taşların en tanınmış örnekleri granit, siyenit, diyorit ve gabro’dur.

GRANİT

1) Kuvars, mika ve feldspat mineralleri içerir.
2) Taneli olması nedeniyle mineralleri kolayca görülür.
3) Çatlağı çok olan granit kolayca dağılır, oluşan kuma arena denir.

SİYENİT
1) Yeşilimsi, pembemsi,renkli bir taştır.
2) Adını Mısır’daki Syene (Asuvan)kentinden almıştır.
3) Siyenit dağılınca kil oluşur.

DİYORİT
1) Birbirinden gözle kolayca ayrılabilirler.
2) Açık ve koyu renkli minerallerden oluşan bir taştır.
3) İri taneli olanları, ince tanelilere göre daha kolay dağılır.

GABRO
1) Plajiyoklaz ve piroksen mineralleri içeren kayaçlardır.
2) Genellikle koyu renklidir.

DIŞ PÜSKÜRÜK TAŞLAR
1) Magmanın yeryüzüne çıkıp, yeryüzünde soğumasıyla oluşan taşlardır.
2) Soğumaları kısa sürede gerçekleştiği için küçük kristalli olurlar.
3) Dış püskürük taşların en tanınmış örnekleri bazalt, andezit, obsidiyen ve volkanik tüftür.

BAZALT
1) Koyu gri ve siyah renklerde olan dış püskürük bir taştır.
2) Mineralleri ince taneli olduğu için ancak mikroskopla görülebilir.
3) Bazalt demir içerir.Bu nedenle ağır bir taştır.,

ANDEZİT
1) Diyoritlerin volkanik – subvolkanik karşıtlarıdır.
2) Eflatun, mor, pembemsi ve gri renkli dış püskürük bir taştır.
3) Ankara taşı da denir.
4) Dağıldığında killi topraklar oluşur.

İNCİ TAŞI
1) Gri, mavimsi gri veya açık kahverengi olabilen ve sedef parlaklığı gösteren bir volkan camıdır.
2) % 2 – 4 arasında değişen miktarlarda su içerirler.
3) Isıtıldıkları zaman bileşimlerindeki suyu kaybeder ve hacimlerini 20 misli kadar arttırırlar.

VOLKANİK TÜF TAŞI
Volkanlardan çıkan kül ve irili ufaklı parçaların üst üste yığılarak yapışması ile oluşan taşlara volkan tüfü denir.

OBSİDİYEN
1) Normal olarak siyah renkli, ancak kahverengi, kırmızı ve renksiz de olabilen, cam parlaklığı gösteren bir volkan camıdır.
2) Genellikle granitin kimyasal bileşimine benzer bir kimyasal bileşime sahiptir.
3) Tipik olan tarafları hemen hemen hiç su içermemeleridir.

TORTUL (SEDİMENT) TAŞLAR
Denizlerde, göllerde ve çukur yerlerde meydana gelen tortulanma ve çökelmelerle oluşan taşlardır.Tortul taşların yaşı içerdikleri fosillerle belirlenir.Tortul taşlar, tortulanmanın çeşidine göre 3 gruba ayrılır.

MEKANİK(KIRINTILI)TORTUL TAŞLAR
1) Akarsuların, rüzgarların ve buzulların, taşlardan kopardıkları parçacıkların çökelip, birikmesi ile oluşur.
2) Mekanik Tortul taşların en tanınmış örnekleri kiltaşı (şist), kumtaşı (gre) ve çakıltaşı (konglomera)’dır.

KİLTAŞI(ŞİST)
Çapı 2 mikrondan daha küçük olan ve kil adı verilen tanelerin yapışması sonucu oluşan fiziksel tortul bir taştır.

KUMTAŞI (GRE)
Kum tanelerinin doğal bir çimento maddesi yardımıyla yapışması sonucu oluşan fiziksel tortul bir taştır.

ÇAKILTAŞI (KONGLOMERA)
Genelde yuvarlak akarsu çakıllarının doğal bir çimento maddesi yardımıyla yapışması sonucu oluşur.

KİMYASAL TORTUL TAŞLAR
1) Suda erime özelliğine sahip taşların suda eriyerek başka alanlara taşınıp tortulanması ile oluşur.
2) Kimyasal tortul taşların en tanınmış örnekleri jips, traverten, kireç taşı (kalker), çakmaktaşı (silex)’dır.

JİPS
1) Piritin oksidasyonu sonucu oluşan sülfürik asitin kalsiyumu bağlanması ile pirit içeren kil ve marnlarda ikincil jips kristalleri oluşur.
2) Alçı Taşı diye de adlandırılır.
3) Zayıftır.Gösterdiği girişim renkleri kuvarsın girişim renklerine benzer.

TRAVERTEN
Kalsiyum bikarbonatlı yer altı sularının mağara boşluklarında veya yeryüzüne çıktıkları yerlerde içlerindeki kalsiyum karbonatın çökelmesi sonucu oluşan kimyasal tortul bir taştır.

KİREÇTAŞI(KALKER)

Deniz ve okyanus havzalarında, erimiş halde bulunan kirecin çökelmesi ve taşlaşması sonucu oluşan taştır.

ÇAKMAKTAŞI (SİLEX)
1) Denizlerde eriyik halde bulunan silisyum dioksitin (SİO2) çökelmesi ile oluşan taştır.
2) Kahverengi, gri, beyaz, siyah renkleri bulunur.

ORGANİK TORTUL TAŞLAR
Bitki ya da hayvan kalıntılarının belli ortamlarda birikmesi ve zamanla taşlaşması sonucu oluşur.Organik tortul taşların en tanınmış örnekleri mercan kalkeri, tebeşir ve kömürdür.

MERCAN KALKERİ
1) Mercan iskeletlerinden oluşan organik bir taştır.
2) Temiz, sıcak ve derinliğin az olduğu denizlerde bulunur.
3) Ada kenarlarında topluluk oluşturanlara atol denir.
4) Kıyı yakınlarında olanlar ise, mercan resifleridir.

TEBEŞİR TAŞI
1) Derin deniz canlıları olan tek hücreli Globugerina (Globijerina)’ların birikimi sonucu oluşur.
2) Saf, yumuşak, kolay dağılabilen bir kalkerdir.
3) Gözenekli olduğu için suyu kolay geçirir.

KÖMÜR
1) Bitkiler öldükten sonra bakteriler etkisiyle değişime uğrar.
2) Su altında kalarak değişime uğrarsa, C (karbon) miktarı artarak kömürleşme başlar.
3) C miktarı, % 60 ise turba, %70 ise linyit,% 80 – 90 ise taş kömürü,% 94 ise antrasit adını alır.

METAMORFİK (BAŞKALAŞIM) KAYALARI
1) Başkalaşım kayaları biçimleri değişmiş olan kayalardır.
2) Bu olaya metamorfizma denir.
3) Tortul ve volkanik kayaların yüksek sıcaklık ve basıncın etkisiyle eski özelliklerini kaybederek yeni özellikler kazanmasıdır.
4) Bazen yer kabuğundaki hareketler sonucunda bir kaya derinlere inerek mantodan gelen sıcaklıkla değişime neden olur.
5) Yüksek sıcaklık ve basınç altında kalan kayaların mineralleri ince tabakalar halinde dizilerek yapraklı bir yapı kazanır.
6) Bazen de kütlevi bir halde bulunur.
7) Mermer ve kuvarsit bu özelliğe sahip olan taşlardır.

METAMORFİK KAYALAR
Kalker ------->Mermer
Kil taşı------->Mikaşist
Kum taşı----->Kuvarsit
Granit-------->Gnays
Kil taşı-------Arduaz

MERMER
İnce dokuludur ve ince plakalar halinde kesilerek düzleştirilir. İnşaatlarda ve heykel yapımında kullanılır.