AVRUPA’NIN SİYASİ COĞRAFYASI

Avrupa fiziksel, ekonomik, tarihsel, siyasal ve toplumsal yapı açısından çok karmaşık ve çeşitlidir. Tarih açısından Avrupa, görece büyüklüğünü ve nüfusunu çok gerilere dayandırmaktadır. Dünyanın birçok toplumsal akımı , ekonomik sistemleri ve siyasal düşünceleri Avrupa’da başlamıştır. Ancak, kıta 20. yy.’da bazı geri kalmışlıkların acısını çekti. İkinci Dünya Savaşı’nın sonunda Avrupa ülkeleri ekonomik ve siyasal açıdan büyük ölçüde zayıfladı. Üstelik –soğuk savaş- döneminin başlamasıyla birlikte Avrupa, Sovyet bloğu içinde yer alan ülkeler ve ABD ile bağlantısı olanlar arasında ikiye bölündü. İkinci öbekte olanlar Marshall Planı çerçevesi içinde bol bol ekonomik yardım aldılar ve bunların çoğu Kuzey Atlantik Paktı Örgütü’ne (NATO;1949’da kuruldu) girdiler. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Avrupa’nın dünya gücü statüsünü zayıflatan başka bir neden de İngiltere, Fransa, Hollanda, Belçika ve daha sonra Portekiz’in sömürge topraklarını yitirmesiydi.

Bazı sömürgeci Avrupa uluslarının kaynaklarını yitirmelerinden doğan siyasal ve ekonomik güçsüzlükleri ortadan kaldırmak amacıyla ekonomik birleşme kavramının tohumları atıldı. Avrupa Ekonomik Topluluğu (Ortak Pazar) 1958’de Batı Avrupa’da kuruldu. Amaç tüm gümrük duvarlarını kaldırarak kaynakları, üretimi ve işgücünü bir tek büyük pazara akıtmak, yani genel anlamda bir Avrupa birliğinin temellerini atmaktı. On yıllık dönemler halinde yavaş yavaş ticaret engellerinin kaldırılması planlandı. 1967’de kurulan Avrupa Topluluğu (AT), AET ülkeleri arasında Fransa’nın Strasbourg kentinde bir araya gelen Avrupa Parlemontosu, merkezi Brüksel’de olan güçlü Avrupa Komisyonu gibi ortak siyasal kuruluşlar örgütlenmesine olanak vermiştir. AT’nin gerçek hedefi üye ülkelerin siyasal açıdan da birleşmesidir.

Bir bakıma birbirine benzeyen rakip kuruluşlar olan Varşova Paktı Örgütü’nü ve Karşılıklı İktisadi Yardım Konseyi’ni (Comecon), İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Doğu Avrupa’da SSCB kurdu. Ama 1989-1990’da Sovyet uydu sisteminin parçalanması üzerine bu kuruluşların pek bir önemi kalmayınca 1991’de üye ülkelerce her iki kuruluşun tasfiyesine karar verildi.

Doğu Avrupa ülkelerinde komünist rejimlerin ortadan kalkması, Almanya’nın birleşmesi ve Mihail Gorbaçov liderliğinde SSCB’de meydana gelen köklü dönüşüm 1990’ların başlarında Avrupa’nın siyasal görünümünü çarpıcı şekilde değiştirdi. 1940’lardan beri Doğu’yu Batı’dan ayıran Demir Perde ansızın yıkıldı ve komünizmi tek yüce güç olarak kabul eden ülkeler birbirinin ardı sıra serbest piyasa ekonomisine yöneldiler.

Batı Avrupa’daki bazı ülkeler parlamento üyelerini ve devlet başkanlarını seçimle işbaşına getirmektedir. Mesela Fransa başkanlık sisteminde bir cumhuriyetle idare edilmektedir. Diğer ülkelerde parlamentodaki çoğunluğa göre başbakan seçilmektedir.

Batı Avrupa’da bazı ülkeler anayasalı monarşi ile idare edilmektedir. Bu ülkelerin bazıları; Birleşik Krallık, Belçika, İsveç ve Norveç’tir. Bu ülkelerde devlet başkanı kral ya da kraliçedir. Ancak bu devlet bakanının ülke yönetimindeki etkinliği azdır; yönetim parlamentonun tasarrufu altındadır. Devlet dairelerine memurların atanması, yabancı devlet başkanlarının karşılanması veya ülkenin dış ülkelerde temsil edilmesi gibi sembolik görevleri vardır.

Avrupa parlamentosunun siyasi hayatında ülkemizde olduğu gibi çok partili demokratik bir sistem mevcuttur. Birden fazla partinin bir araya gelmesiyle kurulan koalisyon hükümeti ile ülkeler yönetilmektedir.

Batı Avrupa’daki ülkelerin çoğu vatandaşlarına en iyi hizmeti götürmeyi amaçlamakta, yaşama standartlarını yükseltmeye çalışmaktadır. İşsizlik, hastaların tedavisi ve yaşlıların bakımları için sigorta sistemleri kurulmuştur. Dünyada refah seviyesi yüksek ve milli geliri fazla olan ülkelerin çoğu Batı ve Kuzey Avrupa’dadır.

Bazı Avrupa ülkeleri demokrasi, ekonomi ve bazı kültürel konularda dünyayı etkileyen devrimler yapmışlardır. Ekonomik ve siyasi alanda birlik sağlamak amacıyla Avrupa Birliği’ni kurmuşlardır. Ülkeler üstü bir yapı kazanan bu birlik 1999’da tek para birimi olan Euro’ya geçmiştir.

KAYNAKÇA
ATALAY, İ., 1999 Kıtalar ve Ülkeler Coğrafyası s. 59-71 Ege Üniv. Basımevi İzmir ISBN 975 94965-4-2

ÖZEY, R., 2000 Dünya ve Ülkeler Coğrafyası s. 41-54 Aktif Yayınevi İstanbul ISBN 975-6755-17-2

ŞAHİN, C., 1999 Ülkeler Coğrafyası s. 38-45 Gündüz Eğitim ve Yayıncılık Ankara ISBN 975-6859-06-7
Tablolar İçin Kaynak:The Economist "Djoben Spravoçnik Evropa v Tsifri",İzdatelstvo Knijen Tıgır,Sofya,2000