DAVRANIŞ PROBLEMLERİNDE DİRENÇLİ AİLE

DİRENÇ NEDİR ? Direnç her şeyden önce dışa kapalılık demektir. Dirençli olan aile kendini içe kapatarak dışa yansıtmaz , göstermez veya anlatmaz. Dışa kapalılık ise dışardan gelebilecek öneri tavsiye, eleştiri gibi unsurlara karşı gelmek,muhalefet olmak ve kabul etmemektir.
Direnç gösteren birey veya aile kendi kural ve normlarını kendisi belirler ve bunların değişmesini istemez. Herhangi bir yeniliğe, farklılığa ve değişikliğe karşı koyar. Karşı koyma neticesinde direnç ortaya çıkar.
Direnç olgusunda, öznel paylaşım yerine genel paylaşım vardır. Kişi veya aile, kendini ve aile içi yaşantıları kendi kendine çözüm yolları üreterek çözmek ister. Herhangi bir müdahale ve yardıma tepki geliştirerek karşı koyar.
Dirençli birey veya aile kendi belirlediği ilke ve normlara (kurallara) sıkı sıkıya bağlılık gösterir.”Benim dediğim doğru Benim dediğim olacak”gibi dediğim dedik prensibini uygular. Kişilik yapısı ve aile içi ilişkiler duygusal paylaşımlardan ve esneklikten uzak; sert, katı, acımasız ve kemikleşmişcesine kalıcıdır.

DİRENÇLİ AİLENİN ÖZELLİKLERİ:
Dirençli aile, aynı zamanda sağlıksız ailedir. Sağlıksız bir yapısı olan aile dışardan gelebilecek her türlü tepkiye karşı direnç gösteren ailedir.
Aile, her şeyden önce bir sistemdir. Bu sistem içinde yer alan her bireyin farklı rolleri vardır. Bu roller bazı ailelerde katı, bazı ailelerde esnek olur. Katı roller kalıplaşmış benlik yapısına. esnek roller ise çok yönlü, hoşgörülü insanlar yetişmesine yol açar.
Dirençli yanı sağlıksız aileyi sağlıklı aile yapısından ayıran bir takım temel özellikler vardır.
Bunlar:

1-Sağlıksız (dirençli ) ailede, aile kuralları örtük kalır
2-Dirençli ailede, aile içi çatışmadan hiç söz edilmez. Kullanılan kurallar gizli olduğu için her şey dolaylı ve örtük ifade edilir.
3-Dirençli ailede yetişen birey dıştan denetimlidir. Sağlıksız ailenin dayandığı temellerin çoğunu toplumun kültürü verir. Bu sosyal ortam içinde sağlıksız aile kurmak sağlıklı aile kurmaktan çoğu kez daha kolay olur.
4-Dirençli ailede yetişen bireyler, yaşamın getirmiş olduğu yeni durumlara uyum sağlayabilme yetenekleri zayıftır. Çünkü kalıplaşmış roller içinde bulunan aile bireyleri, bu rolleri kıramaz ve değiştiremez.
5-Dirençli aile dışa açılmadığı için, yetiştirdiği çocuklarının da kendilerine bağımlı olmalarını isterler.
6-Ailenin karşılaması gereken temel ihtiyaçlar vardır.
Bunlar:

a) Değerli olma duygusu
b)Güven ortamı,
c)Yakınlık ve dayanışma duygusu
d) Sorumluluk duygusu
e) Mücadele etme ve başarma
f) Kendini gerçekleştirme
g)Manevi yaşamın temellerini oluşturma ortamıdır. Bu ihtiyaçları karşılanan çocuklar sağlıklı, karşılanmayan çocuklar sağlıksız büyürler. Dirençli aile yapısında bu ihtiyaçların hiç biri karşılanmaz. Bu nedenle çocuklarda davranış problemleri ortaya çıkar.
7-Dirençli aile yapısında roller katı bir tutum içinde belirlendiği için demokratik bir ortam yerine otokratik (otoriter) bir ortam vardır. Bu ortam içinde çocuğun öz saygısı oluşmaz. 8-Dirençli aile yapısında yetiştirilen bir çocuk olgun birey özelliklerini gösteremez.
9-Dirençli aile yapısında yetişen çocuk anne-babanın kendi gereksinimlerini giderme aracı olarak kullanılırlar.
10-Çocuğun yaşamak istediği ve yaşaması gereken beş özgürlük olgusu vardır. Dirençli aile bu beş özgürlüğü çocuğuna yaşatmaz. Bu beş özgürlük; algılama özgürlüğü. Düşündüğünü söyleme özgürlüğü, reddetme özgürlüğü, duygusunu belirtme özgürlüğü, özünü gerçekleştirme özgürlüğü.
11-Dirençli aile yapısında, aile kuralları bilinç-altındadır ve açık seçik ifade edilmemiştir, gizlidir. Bu kuralları kimse tartışamaz. Bu kurallar ailenin sağlıksız durumunu hem yaratır, hem de devam ettirir. Bu kurallar şunlardır: a) Denetleme, b) mükemmeliyetçilik, c) suçlama, d) özgürlükleri inkar, e) konuşma yasağı, f)küskünlük, g)güvensizlik. Tüm bu kurallar aileyi sağlıksız yaptığı gibi ruh sağlığı açısından da tehlikelidir. Böyle bir ortamda yetişen çocuklarda da davranış problemleri gösterirler.
12-Dirençli ailede, anne-baba nasıl çocuk yetiştireceklerini bilemezler. Bu konuda kendilerini yetersiz hissettikleri gibi güvensizlik de hissederler. Anne-baba olmak bireylere haz vermez. Ancak aile direnç gösterdiği için bu özelliklerin farkında olsa bile kabul etmez. Tabii bu durumdan çocuklar fazlasıyla zarar görürler; problemli ve sorunlu birer birey olarak karşımıza çıkarlar.
Dirençli yani sağlıksız ailenin çocukları da sağlıksız olacağı gibi davranış problemleri sık ve yoğun görülür. Davranış problemi olan çocuk ilerde ruh sağlığı bakımından bozukluklarda gösterebilir. Bu nedenle dirençli ailenin direncinin bir şekilde kırılması gereklidir.

DİRENÇLİ AİLEYE YAKLAŞIM BİÇİMİ

Direnç gösteren aileye yaklaşırken, her şeyden önce direnç gösterdiğini, dirençli bir yapısı olduğunu ve bu direncin kırılmasının zorunlu olduğunun bilinmesi gerekir.
Dirençli aile, sorunu ve problemi dışa karşı açıklayıp anlatır. Yani sorunun ve problemin varlığından haberdardır. Ancak dışarıdan gelecek tepki ve çözümlere kapalıdır. Yardım ister gibi görünse de, yapılan yardıma karşı kapalıdır
Dirençli ailenin direncini kırmak çok zordur. Aile, aile içi kurallardan ödün vermek istemez, yapıyı değiştirmeye karşı direnci devam eder. Tüm bunların neticesinde dirençli aileye yaklaşırken tatlı-sert bir tutum içinde olunmalıdır Aileye problemin var olduğu iyice kabul ettirilip, çözümün ihtiyaç olduğu kabul ettirilmelidir. İhtiyacı belirtirken ileriye dönük kestirimlerde bulunmak işe yarayacaktır
Dirençli aile, problemi anlatırken tek yönlü ifade sergiler. Bu anlatım tarzında dışardan gelen tepki, uyarı ve açıklamaları tam anlamıyla dinlemez Bu nedenle, dirençli ailede anne ve babayı ayrı ayrı dinlemek fayda Sağlar.
Dirençli aile, çocuğunu olduğu gibi kabul etmediğinden çocuğundan kendisine göre olması gerekeni bekler. Tam anlamıyla tanıyamaz; tanımak da istemez Dolayısıyla aileye çocuğunu çok iyi anlatmak gerekir.
Dirençli aileye yaklaşırken yapmış oldukları hataları direkt göstermek ailenin saldırgan bir tutum içine girmesine neden olacaktır. Dolayısıyla yapılan yanlış tutum ve davranışların kendileri tarafından görmeleri sağlanmalıdır Burada uzman kışı yansıtmaları çok iyi belirleyip yapmalıdır.
Dirençli aileye karşı tavsiye ve öneriler işe yaramaz. Yapılan açıklamaları da tam anlamıyla dinlemedikleri için, bazı şeyleri göstermek için fazla çaba sarf edilmemelidir Ailenin direnç şiddetine göre de tatlı-sert yaklaşarak direnç aile tarafından kırdırılmaya çalışılmalıdır.
Dirençli aile, kendi yapısıyla öylesine iç içedir ki sürekli aynı olgularla kısır döngü yaşar. Bu nedenle bir iki konuşma (danışma-terapi) yeterli olmaz. Acele etmeksizin tedavi¬-terapi sürecinin uzatılması gerekir,
Dirençli aile, problemi-sorunu dile getirirken sürekli çocuğunu anlatır; kendi tutum ve davranışlarına değinme ihtiyacını hissetmez. Hatta kendisini idealist ve mükemmel olarak tanımlar. Bu durumda problemi çocukta aramak yerine anne-babaya yönelmek gerekir. Problemin anne-babadan kaynaklandığını aileye göstermek, kabul ettirmek gerekir.