PSİKOLOJİK DANIŞMA

Psikolojik danışma olgusu; kişilerin kendilerini, tanıma, anlama karşılaştıkları problem ve güçlükleri ifade etme, çözme, kendini gerçekleştirme ihtiyaçlarına cevap veren bir olgudur. Psikolojik danışma, her kesimden bireyleri kapsadığı gibi, okullarda öğrencileri de kapsar.

Toplumumuzda her kesimden bireylerin psikolojik danışmaya ihtiyacı vardır. Ancak pek çok nedenden dolayı bireyler bu hizmetten yararlanamamaktadır. Bu nedenler kısaca şöyle özetlenebilir: Yeterli sayıda uzmanın olmaması, rehber öğretmenlerin danışma konusunda yetersiz olmaları ve konuya fazla önem vermeyerek okullarda sadece rehberlik faaliyetlerini yürütmeleri, gerekli ortamın sağlanamaması ,psikolojik danışma olgusunun yeterince tanıtılamaması, ihtiyaç olarak belirtilememesi gibi nedenlerdir.

Psikolojik Danışma hizmetleri “normal”ölçütlerdeki kişilere verilmesi gereken hizmetlerdir. Bu kesimde yaklaşık %85’ı kapsar. Nevrotik veya psikotik kişilere danışma yapılamaz Bu gruba giren kişiler ‘terapi” ve “psikiyatrik tedavi” görmeleri gerek
Okullarda, psikolojik danışma hizmetleri yeterince verilememektedir. Oysa, danışma yapılmadan rehberlik hizmetlerinden söz etmek mümkün değildir. Bu nedenle okullarda psikolojik danışma hizmetlerinin yaygınlaştırılması zorunludur Öğrencilerin yani genç kuşakların psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinden faydalanmaları hem bireylerin hem de toplumun sağlığı için çok önemli bir olgudur; bu nedenle yaygın ve işler hale getirilmelidir.

Okullarda, öğrencilere psikolojik danışma hizmetlerinin verilebilmesi için rehber öğretmenin her şeyden önce mesleki yeterliliğe sahip olması gerekir Bunun yanında tecrübe de önemli bir etkendir. Ayni zamanda istekli ve inançlı da olması gerekir Bunların dışında bir danışmanın sahip olması gereken kişilik özelliklerini bulundurması gerekmektedir Rehber öğretmen mesleğinin özelliklerini çok iyi bilmeli ve psikolojik danışmanın etik (ahlak) kurallarını benimseyerek uygulamalıdır Tabii ki tüm bunlar için rehber öğretmenin kendisini çok iyi yetiştirmesi ve sürekli olarak bilgilerini yenilemesi gereklidir

PSİKOLOJİK DANISMANİN İLKELERİ

Bireysel ve grupla psikolojik danışmanın yedi temel ilkesi vardır.

Bunlar:

1) Şartsız kabul
2) Saygı
3) Empatik anlayış
4) Saydamlık
5) Bağdaşım
6) Güven
7) Tümünün bir arada oluşu.

Şartsız Kabul: Danışman, kendisine gelen bir danışanı hiçbir şart koşmadan olduğu gibi kabul eder.
Saygı: Danışman,danışana kim ya da nasıl biri olursa olsun saygı duyar ve bu saygıyı danışma süresi boyunca gösterir.
Empatik Anlayış: Danışma süresi boyunca danışman,danışan ile empati kurmalıdır.
Saydamlık: Danışma süresi boyunca hem danışman hem de danışan saydam (açık-yalın) olmalıdır.
Bağdaşım: Danışma süreci, danışman ile danışan ve aşamalar bağdaşım içinde olmalıdır. Devamlılık esas kılınmalıdır.
Güven: Danışma süreci boyunca karşılıklı güven olmalıdır.
Tümünün bir arada oluşu: Diğer bütün altı ilkenin bir arada olması gerekir.
Danışma ilkeleri bir bütün olarak ele alınıp uygulanmazsa. süreç de danışma olmaktan çıkar.

BİREYSEL PSİKOLOJİK DANIŞMA

Bireysel Psikolojik Danışma modelinde en yaygın ve kullanışlı olan Hümanist Ekol’ün temsilcileri Maslow-Rogers’ın danışma modeli kabul görmektedir.

1. Danışmaya gelen kişinin ismi sorulur,isim söylenir. (Ben danışman.................)
2. Danışmaya gelme sebebi sorulur. (Sizi buraya getiren “şey” nedir?)
3. Danışmanın kuralları açıklanır.(Bizim bir takım kurallarımız vardır.)

Bunlar;

a)Gizlilik ilkesi; burada konuştuğumuz her şey gizli kalacak,hiç kimsenin bilgisi olmayacak.
b)Teyp ve kasetle çalışmanın yapılması; “Bunun nedeni, bir sonraki danışma için gerekli olması. Kaset gizli kalacaktır.”
c)Zaman ve süre; “Danışma süresi 45-50 dakika ile sınırlıdır. Bunları kabul ediyor
musunuz?” diye sorulur.
4) Danışan, danışma kurallarını olduğu gibi kabul etmesi durumunda ; “Ben de sizi
olduğunuz gibi tüm güzelliğiniz, çirkinliğiniz, olumsuzluklarınızla kabul ediyorum.” denir.
5) Danışana kendisinden söz etmesi istenir. “Biraz kendini anlatır mısın? Özgeçmişini, hobilerini, varsa fobilerini anlatır mısın.”
6) Danışanı rahatsız eden sorunun anlatılması istenir. Arkasından yansıtma yapılır.(Yansıtma:
danışanın anlattıkları danışman tarafından tekrar edilir.)
7) Rahatlama durumu gerçekleştirilir.(Danışanın rahat olması istenir,heyecanlı ise
heyecanı yatıştırılır.) “Rahat olun, kendinizi rahat hissedin.”
Danışanı çözücü sorular sorulur. “Şu anda kendinizi nasıl algılıyor ve hissediyor-sunuz?”diye sorulur.
9) Danışana sıkıntılarıyla ilgili neler anlatmak istediği sorulur.
10) Arada bir danışman,danışana olayı anladığını belirten kısa konuşmalar yapar.
Olayları danışanı ağzından anlatır.
11) Problem,derinlemesine inen sorularla ortaya çıkarılır.
11) Problem anlatımı bitince, olayın danışman tarafından bir özeti yapılır. Ardından
yine çözücü ve anlatıcı sorular sorulur.
13) Danışmana, gerçekleştirmek istediği şeylerin, gerçekleştirme şekli anlattırılır
14) Özdeşim kurulur ve danışman kurduğu özdeşimi gösterir.
15) Danışanın yapmayı İsteyip de yapamadığı şey, olay canlandırılır. Bu oyun şeklinde
oynanır. Bu aşamada Boş Sandalye Metodu (Davranışçı ekol kullanılabilir) uygulanır.
16) Yapmayı isteyip de yapmadığı olay istediği şekilde anlattırılır.
17) Danışman,arada yansıtmalarla olayı anlayıp anlamadığını kontrol eder.
1 Danışanın anlattığı ve verdiği örneklerden sonra “Şu anda kendinizi nasıl
hissediyorsunuz?’
19) Danışman, danışanın anlattığı olayla özdeşim kurar~ anlattığı olay veya örneklere
varsa kendisinden örnek verir.
20) “Her hafta danışma yapıyoruz. Haftaya gelmek ister misiniz?”diye sorulur.

CHARKHUFF’UN BİREYSEL PSİKOLOJİK DANISMA MODELİ

Charkhuff un danışma modelini ve danışmanın aşamalarını bir örnekle açıklamak daha uygun olur.

I. AŞAMA:

Aysel’in yüzünden düşen bin parçaydı. Örneğinuzları sarkık bir vaziyette danışmanın
odasına girdi.
DANIŞMAN: “Buyurun, oturun. Sizi buraya getiren şey nedir?”
DANIŞAN(Aysel: “Öğretmenim bana 1 verdi.”

1 )Danışmanın Anlam Yansıtması: “Öğretmenin 1 verdi diye üzülüyorsun’.
(Anlam Yansıtması = Konu + His)
II. AŞAMA:

2 )Anlamı Kişileştirme: “Bir aldığın için üzülüyorsun.”
3 )Problemi Kişileştirme: “Çalışmadığın için üzülüyorsun.
4)Duyguları Kişileştirme: “Çalışmaman seni hayal kırıklığına uğratıyor.”
5)Amacı Kişileştirme; “Çatışmaman seni hayal kırıklığına uğratıyor ve çalışmak istiyorsun.’

III. AŞAMA:
6)İhtivacı Kişileştirme: “Çalışmaman seni hayal kırklığına uğratıyor ve çalışmaya ihtiyacın var.
7)Yapıcı Davranışın İlk Basamağı: Çalışmaman seni hayal kırıklığına uğratıyor. çalışmaya ihtiyacın var ve ilk atacağın adım; çalışmak için kendine zaman ayırmak olmalıdır.”

GRUPLA PSİKOLOJİK DANIŞMA

TANIM: Kişinin, oluşturulan bir grup içinde kendisini daha iyi tanımasına. problemlerini daha iyi görmesine ve problemlerine en uygun çözüm yolu bulmasına yardımcı olma sürecidir

TANIM: Gerekli eğitimden geçmiş bir danışmanla, birden fazla bireyle ayni anda yürütülen. _ bireylerin duygu, düşünce ve davranışlarıyla gelişim sorunlarına yardımcı olmayı ve bireyler arası etkileşimi Sağlayan bir süreçtir. ( Dinkmeyer ve Mura, 1971- )

TANIM: Mesleki eğitim görmüş hoşgörülü, anlayışlı, saygılı, saydam ve duyarlı bir terapistin öncülüğünde ruh sağlığı bakımından bireylere grup içinde yapılan bir yardımdır.

Tanımlardan da anlaşıldığı gibi Grupla Psikolojik Danışma oldukça önemli ve faydalı, olgudur. Ancak bu önemli olgu ülkemizde yeterince yapılamamaktadır.
Grupla Psikolojik Danışma, toplumun her kesiminden, her yaş grubuna yapılabildiği gibi okullarda da yapılması gerekli bir olgudur. Ancak bir takım nedenlerden dolayı uygulama yok denecek kadar azdır. Bunun nedenleri şöyle özetlenebilir:
Rehber öğretmenlerin yeterli eğitimi almaları, mesleki açıdan kendilerini yetiştirmemeleri, konunun önemi üzerinde durmamaları, uygulama ortamını bulamamaları gibi nedenlerdir.


Grupla Psikolojik Danışmanın Amaçları

1) Kişinin kimliğini bulmasına yardımcı olmak.
2) Kişinin kendisini daha iyi değerlendirmesine ve kendisine güvenmesine
yardımcı olmak
3) Kişinin duygu, düşünce ve davranışları arasında tutarlılığının artmasına
yardımcı olmak
4) Değer yargılarını gözden geçirmesine, geçerliliklerin sınamasına yardım
etmek.
5) Başka insanları daha iyi dinlemeyi, anlamayı ve iletişim kurabilmeyi
öğrenmesine yardım etmek
6) Kişinin başkaları, otorite figürleri, ana-baba, öğretmen ve akranları ile
ilişkilerini tetkik etmek ve incelemesini sağlamak.

Bu amaçlardan da anlaşıldığı gibi, grupla psikolojik danışma tüm bireylere yarar sağlayacağı gibi özellikle okul çağında olan bireylere çok daha fazla faydalı olacaktır. Çünkü, okul çağında olan birey ayni zamanda ergenlik çağının da içindedir. Ergenlik çağında olan bir bireyin, kendini anlaması, tanıması, başkalarını anlaması, sosyal ilişkilerini oturtması, başkaları ile doğru iletişim kurabilmesi gibi pek çok ihtiyacı vardır. İşte grupla psikolojik danışma öğrencilerdeki bu ihtiyaçlara cevap verebilecek bir olgudur, süreçtir

CHARKHUFF’UN İLETİŞİM MODELİ

1) İlk aşama; Başlangıç aşaması,
2) İkinci aşama; Gelişim aşaması,
3) Üçüncü aşama; Sonuç aşaması.

İletişim, mesaj alıp. mesaj verinedir. İletişimin unsurları; kültür. dil, cinsiyet. ilgi. istektir.

İletişimde Olması Gereken Önemli Unsurlar:

1 )Güven: Kendimize ve başkalarına olan güven. Kendine güvenen kışı. başkalarına da güvenir.
2)Dürüstlük Saydamlıkla aynı anlamdadır. Kişinin açık, samimi ve dürüst olması gerekir
3)Risk Faktörü: Danışmalarda riski de göze almak gerekir Daha doğrusu, ne getirip ne götüreceğini kabul etmek gerekir. Sorumluluk da alınmalıdır.
4)Açıklık: Kişinin kendine ve yaşantılara açık olması gerekir.
5)Heyecan: Heyecanlı olmak iletişimi etkiler. Bu etki çift yönlü olur.

Danışman Gözlem Olayını Hangi Alanlarda Yapar?

1 )Vücudun Yapısı Fiziksel özellikleri, oturuşu, yüz ifadesi, hareketleri danışmana ip uçları verir. Vücudun duruşu, yapıyı uygun bir şekilde yansıtır.
2)Zihnin Durumu: Psikolojik özelliklere dikkat etmek gerekir.
3)Giyim-Kuşam : Kendisine dikkat ediyor mu? Kıyafeti normal mi? Dağınık mı?
4)Sözel Olmayan İfadeler. Tikleri, acayip hareketleri, stereotip hareketleri, bir noktaya bakma gibi özellikleri var mı?
Bu dört alanı gözleme davranışı, danışanın duygularını, düşüncelerini, yaşantılarını anlamak için gerekli verilen oluşturur. Yapılan gözlem hangi deneyimi, davranışı ifade ediyor?; Bunu açığa çıkarır. Gözlem yanında danışanı dinlemek önemli bir adı olmuştur. Danışman,danışanı dinleyerek, onun kendisini nasıl gördüğünü ( ne söylüyor,nasıl söylüyor?) kısaca dünyasını anlayabilir. Danışanın söyledikleri danışman tarafından geri verilerek (Yansıtma yapılarak) kendisini daha iyi tanıması sağlanır.
Yansıtma:(Hislerin- Duyguların Yansıtılması): Danışanın ses tonu, duruşu dikkate alınarak danışana geri verilir. “Kendini üzgün hissediyorsun.” Muhtevanın(konunun) Yansıtılması: Danışanın anlattığı olay özetlenerek geri verilir.
Anlam Yansıtması: Duygu + Konu yansıtılır. Önce konu sonra duygu yansıtılarak anlam yansıtması yapılır.( K. + D A .Y)

Kişinin Kendini Tanıması
İnsanlarla iyi bir ilişki kurup kuramadığımızı anlayabilmek için,önce kendimizi ne ölçüde o insanlara gösterdiğimizi bilmemiz gereklidir. “ Kendinizi ne ölçüde dışarıya gösterebiliyorsunuz?” Bu soruya cevap verebilmek için Luft ve İngham’ın kendini tanıma penceresini (Joharry Window) bilmekte fayda vardır.

Grupla Psikolojik Danışmanın Aşamaları

Gruplar 8-12 kişi arasında yapılır. Bazı danışmanlar grupların 10 kişiden az olmamasını tavsiye eder. Bir danışman grup lideri olarak görev alır. Anlayışlara göre liderin görevi değişir. Çeşitli grup yaklaşımları vardır. Bu yaklaşımlar içinde ‘Encounten Grup” denilen yaklaşım işlerliği bakımından önemlidir.
Başlangıçta grupların yapısallaşmama nedeniyle, korku, kaygı ve itaatsizlik ortak özellik olarak açıkça ortaya çıkar. Yavaş yavaş duygulanın açığa çıkartılmasıyla başlar; ancak maskelen çıkarılmamıştır. Süre geçtikçe üyelerin dış görünümleriyle iç dünyaları arasındaki fark iyice açığa çıkar. Zamanla üyeler gerçek duygularını ifade etmeye başlarlar. Üyeler, kendilerini bütün olarak tüm yönlerini diğer üyeler tarafından kabul edilmeyeceğinden korkarlar. Ancak diğer üyelerin bir üyeyi nasıl kabul ettiklerini şaşırarak görürler. Yavaş yavaş güven duygusu kurulmaya başlar. Ayrıca grubun üyeleri arasındaki sevgi ve yakınlaştırma duygusu da artan. Üyeler birbirleriyle yakınlık ve güven duygusu oluştururlar. Her üye kendisini ve diğerlerini sosyal hayatta tanıyabileceğinden çok daha iyi ve yakından tanırlar.