9.SINIF DİL VE ANLATIM DERSİ I. YAZILI YOKLAMASI+CEVAPLARI


--------------------------------------------------------------------------------
1. Dilin işlevlerinden beş tanesini maddeler halinde yazınız.
2. Gösterge nedir? Tanımını yazınız.
3. Roman Jacobson’un iletişim şemasını çiziniz.
4. İletişim araçlarının en önemlisi nedir? İletişim araçlarından beş tanesini yazınız.
5. Dil ve kültür ilişkisini açıklayınız.
6. Alıcıyı harekete geçirme işlevinin tanımını yazınız.
‘’Toplumu kısaca ilişkilerin bütünü olarak da tanımlayabiliriz. Çünkü yapılan, düşünülen her şey, zaman hareketi içindedir. Ama bu zaman hareketini hızlandıran da geciktiren de insanlardır. (…) Sosyoloji, toplumun türünü inceler ve her şeyi toplumun tümü içinde toplumun tümüyle ilişkileri içinde inceler. Bir yaşayan ilişkiler bütünü olan toplumlarda her zaman ilerleme olmamıştır; ama her zaman hareket ve değişiklik olmuştur.’’
7. Yukarıdaki paragrafta dil hangi işleviyle kullanılmıştır?
8. Türkçe hangi dil ailesindendir? Bu dil ailesinin hangi koluna mensuptur? Yazınız.
9. Köken bakımından dil ailelerinin isimlerini maddeler halinde yazınız.
10. Dil akrabalığı sözü aşağıdakilerden hangisini anlatmaz?
A) Dillerin ses dizgesi benzerliğini.
B) Dillerin biçim-yapı benzerliğini.
C) Söz dizimi benzerliğini.
D) Ulusların aynı soydan geldiklerini.
E) Söz varlığı arasındaki benzerliği.
Not Baremi: Her soru 10 puandır.
BAŞARILAR
Mehmet BİRCAN
Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmeni
CEVAP ANAHTARI
1. Dilin işlevleri şunlardır:
· Göndergesel işlev
· Duygusal ve anlatımsal işlev (Betimleyici ve Tanıtıcı)
· Alıcıyı harekete geçirme, alıcıyı yönlendirme(Çağrımsal) İşlev
· Duygusal ve Anlatımsal İşlev
· İletişim kanallarını kontrol işlevi
· Bağlamsal işlev (toplumsal)
· Dil ötesi işlev
· Yazınsal işlev
· Edebi (şiirsel) işlev

2. Gösterge, bir başka şeyin yerini tutabilen, kendi dışında bir anlamı belirten her çeşit nesne, biçim, olgu ve görünüştür.

3. Roman Jacobson’un iletişim şeması:
Gönderge
Bağlam
Gönderici …….. Kanal …………………… ■ ……………………… Kanal …….….. Alıcı
İleti
Şifre
Kod

4. İletişim araçlarının en önemlisi dildir. İletişim araçları: Dil, tv, radyo, telsiz, gazete, dergiler, kitaplar, telefon, internet, çağrı cihazı, vb.
5. Kültür, insanın başlangıçtan bugüne zihni ve emeğiyle ortaya koyduğu her türlü bilgi ve etkinlik birikimini konu alır. Gün****k yaşayışı düzenleyen kurum ve kuruluşlar da kültür alanına girer. Her türlü hukuk, ekonomi, felsefe, sosyoloji, tarih gibi zihni ve emeğin ürününü sanat ve bilim etkinlikleri bu alanın konusudur. Burada yeni bir etkinlik alanının varlığını ifade etmektedir. Kültürün oluşumu da zaman içinde gerçekleşir. Bu oluşumu ve gelişmeyi sağlayan da dildir. Doğa karşısında toplumsal bir bağlamdan, bu bağlamda gerçekleşen insan etkinliklerinden söz edildiği an , kişi kültür alanına girer. İnsan topluluğunun yaşama biçimi kültürle oluşur. İnsanların bir arada yaşayıp ortak değer ve kaygıları paylaşması da iletişimle yakından ilgilidir. En elverişli iletişim aracı da dildir. Bunun için kültürle dil arasında karşılıklı bir ilişki vardır. Kültür dille oluşur ve kuşaktan kuşağa aktarılır. Dil de konuşan insan grubu ve kitlesinin kültürüne göre zenginleşir, genişler ve yeni imkânlar kazanır. Böylece toplumdaki üretim sistemi, akrabalık ve aile ilişkileri, günlük hayatla ilgili kurallar, her türlü düşünce ve sanat etkinlikleri, bilimsel ve dini tutumlar, bütün bunlar çevresinde gelişen kurumlar, ortaya konan eser ve etkinlikler kültürün alanına girer. Dille kültür birlikte gelişir ve zenginleşir. Bunlar birbirinden ayrı düşünülemez. Öyle ki kültür dilde sese ve ifadeye dönüşür.

6. Alıcıyı Harekete Geçirme, Alıcıyı Yönlendirme (Çağrımsal İşlev) İşlevi: İletişim; alıcıda bir etki uyandırması, onun bir işi yapması, bir eylemde bulunması amacıyla düzenlenmişse alıcıyı harekete geçirme ve ya onu yönlendirme söz konusu olmasına denir.

7. Paragraftaki dil göndergesel işleviyle kullanılmıştır.

8. Türkçe Ural-Altay Dil Ailesi’ndendir. Bu dil ailesinin Altay koluna mensuptur.

9. Köken bakımından dil aileleri:
· Hint Avrupa Dil Aileleri
· Sami-Hami Dil Aileleri
· Çin Tibet Dil Ailesi
· Ural Altay Dil Ailesi

10. Dil akrabalığı sözü aşağıdakilerden hangisini anlatmaz?
a. Dillerin ses dizgesi benzerliğini.
b. Dillerin biçim-yapı benzerliğini.
c. Söz dizimi benzerliğini.
d. Ulusların aynı soydan geldiklerini.
e. Söz varlığı arasındaki benzerliği.

2.YAZILI SORULARI
--------------------------------------------------------------------------------
Adı Soyadı: Aldığı Not:
Sınıf ve No:
S.l )Aşağıdaki cümlelerin yanında parantez işareti içinde belirtilen noktalama işaretlerinin niçin kullanıldıklannı yazınız?
a) Sevinçten içim içime sığmıyor ( ; )bağırmak, kahkahalar atmak istiyorum.(noktalı virgül)
b) O çok günahkâr birisiydi. (düzeltme işareti)
c) Orada serin dereler ( ,)yemyeşil ağaçlar ve soğuk pınarlar vardı.(virgül)
d) İzmir (-)Aydın yolunda onarım var.( kısa çizgi)
e) Ve bütün bunların üstünde uçan martı sürüler(…)(üç nokta)
S.2) Aşağıdaki cümlelerde ( ) işaretleri içine noktalama işaretlerini koyunuz?(Soruyu üstüne yanıtlayınız.)
a) Michael Faucault ( )yaşama dair şu sözü sanki Nuri Pakdil için söylemiştir ( ) ( )Neden her kişi kendi yaşamını sanat yapıtına dönüştürmesin ( )neden yaşamımız bir resim gibi olmasın ( ) ( )
b) Karşıda dümdüz uzanan bir ova ( ) c) Aşkolsun ( )
d)O görkemli ( ) insana korku salan kral,ölüyordu.Güçlüyken kimsenin yüzüne bakmazken,şimdi evlatlarına pişman bir ifade ile ( ) ( ) Bir yudum su ( ) ( ) diye yalvarıyordu.
e) Ne mutlu Türk ( ) üm diyene ( )
8.3) Aşağıdaki sözcüklerdeki yazım yanlışlarını bularak doğrularını yazınız?
" Saman yolunu izlerken Ayşe Kadın fasulye pişirmem gerektiği akılıma geldi.Kayın anam İnönü mahallesi sakinlerindendir ve orada onyedi dönüm araziye sahipdir.Floresan lambayı yapan yiğenimi taktir ettim.Ankara'lı gençler THY' ne Atatürk'ün nutuk adlı eserini armağan ede bilir.Cem'i seyir ederken hiç birimiz serbes deyildik,oda izliyenleri umursamıyormu bil miyorum."
S.4) Aşağıdaki sözcüklerin köklerini bularak köklerin çeşitlerini yazınız?(Soruyu üstüne yapınız.)
a )yalnızlıktan b )oğlancağızıma c )demeçlerini d)oflamayın e) ışıksızmış
S.5)Aşağıdaki sözcüklerin gövdelerini çeşitleriyle sözcüğün üstünde gösteriniz
a)deyimlerimizde b)çevriliyiz c) kapıldıkça d)karşılaşılırdı e)çuvalladıydı

S.6) Aşağıdaki sözcüklerdeki ses olaylarını çeşitleriyle gösteriniz?(Sözcüğün altına yanıtlayınız)
a) buyrukları b )ufalttırdı c )halledince . . d) çevremize

S.7) Aşağıdaki sözcüklerdeki kök ve yapım eklerini çeşitleriyle gösteriniz?(Sözcüğün altına yanıtlayınız)
a)soğuktayız b) etkisizmişler c) yapılandırıldı

eni



2.DÖNEM


2.YAZILI SORULARI

--------------------------------------------------------------------------------

SORULAR


1. Aşağıdaki tümcelerde yazımı yanlış sözcüklerin doğrularını boşluklara yazınız
a. Bu ürün, Güney Doğu Anadolu’da yetişmez.
……………………………………………..
b. Birçok alanda batıdan geriyiz.
……………………………………………..
c. Sınıfda kırküç öğrenci vardı.
……………………………………………..
d. Bu film, İzmit’de de gösterildi.
……………………………………………..
e. Toplantı, 2 haziran Çarşamba günü yapılacak.
……………………………………………….

2. Aşağıdaki tümcelerde yanlış kullanılan noktalama işaretini, tümcenin sonundaki parantez içi boşluklara yazınız.
a. Bizim Karadeniz kıyıları; bildiğiniz gibi, dik yamaçlıdır. ( )
b. Bütün gün “Yaban” ı aradım, ama hiçbir kitapçıda bulamadım. ( )
c. Türkçe’ de sözcük kökleri ikiye ayrılır: ad kökü, eylem kökü. ( )
d. Müdür Bey buraya gelir mi, gelmez mi bilmem? ( )
e. Ali Bey’in bize üç öğüdü vardı… Çalış, adam ol, boş gezme! ( )

3. Aşağıdaki dizelerde büyük ünlü uyumuna aykırı sözcük sayısını parantez içine yazınız.
a. Binsem hülyaların beyaz atına ( )
b. Yaşamak istiyorum gençliğimi yeni baştan ( )
c. Bu tenha yıllarda hep seni aradım ( )
d. Rüyalarım kadar sade güzeldin ( )
e. Asker görünce ağlardın, sıralar halinde giden ( )

4. Aşağıdaki dizelerde küçük ünlü uyumuna aykırı sözcüklerin altını çiziniz ve o tümcedeki aykırı sözcük sayısını parantez içine yazınız.
a. Ne dönüp duruyor havada kuşlar ( )
b. Yokladı ölüm yağmurlu bir gecede bizi ( )
c. Sarhoş martılar uçuşuyor sahilde ( )
d. Bu karanlık geceleri alın hayalimden ( )
e. Yeşil ormanları anımsatır bu melodi ( )






5. Aşağıdaki tümcelerde yazım yanlışı varsa parantez içine ( + ), yoksa ( - ) yazınız
a. İstanbul’da dünyanın büyük şehirlerindendir. ( )
b. Otobüsümüz Ankara’da mola verdi. ( )
c. Siz de mi onlarla gideceksiniz? ( )
d. Askerliğini Yozgat’da yapmış. ( )
e. Dicle gibi Fırat ta sularını Basra’ ya boşaltır. ( )

6. Aşağıdaki tümcelerde, altı çizili sözcüklerdeki ses olaylarını karşılarındaki boşluklara yazınız
a. Oraya çabucak gitmeliyiz. ……………………….…………………..
b. Hafifçe bir rüzgar esiyor. ……………………………………………
c. Padişahın buyruğu vardı. ……………………………………………
d. Bebeği ağlatmayın. ………………………..………………….
e. Güzel bir kitap istiyor. ……………………………………………

7. Aşağıdaki sözcüklerin karşıt( zıt ) anlamlılarını boş yerlere yazınız
a. evcil: ………………………………
b. göçebe: ………….…………………..
c. onarmak: ……………….……………..
d. olağanüstü: ………………….………….
e. gürbüz: ………………………………

8. Aşağıdaki sözcüklerin kaç yapım eki aldığını parantez içine yazınız
a. Şırıldıyor ( )
b. Başlangıç ( )
c. Giyinmişim ( )
d. **ümcül ( )
e. Verimsizlik ( )

9. Aşağıdakilerin hangisinde yansımadan doğmuş sözcük,, ad tamlaması kurmuştur?
a. Annemin dudaklarından tatlı bir fısıltı döküldü.
b. Bu gıcırtı beni de rahatsız etmişti.
c. Derenin şırıltısı, bir beste kadar güzeldi.
d. Kara koyun birkaç kez meledi.
e. Az sonra hepimiz bir çınlama duyduk.

Her sorunun doğru yanıtı on ( 10 ( puan değerindedir.

1.DÖNEM 3.YAZILI SORULARI
Nereye baksam mutluluk, umut, sevgi;
Nereye gitsem bir uçarılık yüreğimde,
Alışmadığım iyimser duygular,
Gökyüzü inadına mavi,
Yaşamak inadına güzel!
S. 1. İletişim şemasını çizerek yukarıdaki şiirdeki iletişim öğelerini bu şemada gösteriniz. (2+2+2+2+2= 10 P)


S. 2. Yukarıdaki şiirde geçen ‘güzel’ kelimesindeki ünlülerin özelliklerini aşağıya yazınız. (5+5=10 P)


S.3. Aşağıdaki kelimeleri Türkçenin ses özelliklerine göre değerlendiriniz. Türkçe olup olmadığını gerekçeleriyle karşılarına yazınız. (4+3+3 puan)

A. Kamil :
B. Realist :
C. Nezaket :

S.4. Aşağıdaki cümleleri ünlü uyumları bakımından inceleyerek neden uyup uymadıklarını yazınız. (5+5= 10 P)
En iyi romanların bir bunalım döneminde yazılacağını söylüyor Dostoyevski.


Yahya Kemal 20. yüzyılda yaşamış bir edebiyatçıdır.



S. 5. Aşağıdaki cümleleri okuyunuz. Cümledeki bilgi doğruysa “D”, yanlışsa “Y” yazınız. (2+2+2+2+2=10 P)
a) İletişim kurarken yaşadığımız kültürün etkisinde kalmayız. ( )
b) Nesnelerin ve kavramların dillerde oluşan ses simgeleri vardır. ( )
c) Bayramda insanların daha bir güzel giyinmesi sosyal bir göstergedir. ( )
d) “Anlattığım gibi yapabilecek misin?” cümlesinde dil “heyecan bildirme” işlevinde kullanılmıştır. ( )
e) Yazı dili günlük hayatta farklılık göstermezken konuşma dili de farklılık göstermez. ( )



Geceleyin bir ses böler uykumu
İçim ürpermeyle dolar nerdesin?
Arıyorum yıllar var ki ben onu
Aşığıyım beni çağıran o sesin

S. 6. Yukarıdaki dörtlükte oluşmuş ses olaylarını bularak aşağıya yazınız. (5+5+5+5= 20 P)



S. 7. Yaşamda, dil göstergelerinin dışında başka göstergeler de vardır. Siz de aşağıda boş bırakılan yerlere gösterge örnekleri yazınız. (3+3+4= 10 P)
Sosyal gösterge :
Dil göstergesi :
Doğal gösterge
-------------------------------0-------------------------------0------------------------------0----------------------------------

I. İkisi de bir insanın hayatını bu yapıtlardan üstün tutuyorlar.
II. İnsan sıcaklığı değerlerin en yücesidir.
III. Yıllar sonra da Fransız Sartre, bir insanın Chartes Katedralinden değerli olduğunu söylemişti.
IV. Büyük düşünce adamları ayrı kültürden olsalar da ortak noktada buluşabiliyorlar.
V. Sait Faik yıllar önce bir insanın Süleymaniye’den daha değerli olduğunu yazmıştı.

S. 8.a) Numaralanmış cümlelerden hangi ikisinde ünsüz yumuşaması yoktur? (5 P)
A) III. – IV. B) II. – IV. C) I. – IV. D) IV. – III. E) I. – V.

b) Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “de,da”nın yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır? (5 P)
A) Bizde insanları renklerine, boylarına göre değerlendirmeye tabi tutmazlar.
B) Bizde bir söz vardır: “Adam aldırma.”diye.
C) Madem olaylar bu noktaya geldi, bizde bu konuya eğilelim.
D) Bizde bu kafa, memlekette bu durum, ne olacak insanların hali?
E) Bir gün akşam olar biz de gideriz; kalır dudaklarda şarkımız bizim.


Ah ( ) insan kısmı böyledir ( ) Başkalarının deneyimlerine güvenmez ( ) Halbuki denenmiş şeyler ( ) her zaman daha güvenlidir.

S. 9. Bu parçada parantezle ( ) belirtilen yerlere, sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri getirilmelidir, üzerlerinde doldurunuz. (3+2+3+2 puan)